Παρασκευή, 19 Ιουνίου 2009

"Πάραλος... Ένα ταξίδι μέσα στο χρόνο": Μία διδακτική προσέγγιση με την αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών της Α' Λυκείου




"ΠΑΡΑΛΟΣ: ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ"



Ετοιμάσαμε μία ακόμη διδακτική πρόταση με την αξιοποίηση των Τ.Π.Ε., η οποία παρουσιάστηκε στο 2ο Συνέδριο Ημαθίας, στις 24-4-2010.


Αναφέρεται στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών της Α' Λυκείου και συγκεκριμένα στις παραγράφους 1-4 του 2ου Βιβλίου των Ελληνικών του Ξενοφώντα.



Ελπίζουμε να το υλοποιήσετε!


Καραθανάση Μαρία - Μάσσιος Γρηγόρης - Τσακιρίδου Δόμνα
φιλόλογοι Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Σερρών


Πατήστε εδώ για να δείτε την παρουσίαση της εισήγησης στο 2ο Συνέδριο Ημαθίας.
1
Εναλλακτικά, δείτε την παρακάτω:



Ακολουθούν τα φύλλα εργασίας:

1ο Φύλλο Εργασίας

Ασκήσεις Γραμματικής και Συντακτικού

(Κοινό για όλες τις ομάδες εργασίας)

1. Προσπαθήστε να εξομαλύνετε το κείμενο του Ξενοφώντα.
Αναζητήστε στο Συμφραστικό Πίνακα Λέξεων κειμένων της αττικής πεζογραφίας, που υπάρχει στην «Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα»:
http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/corpora/concordance/index.html
(α) τις άγνωστες λέξεις που πιθανόν έχετε από τη δική σας ενότητα.
(β) διαβάστε και άλλα κείμενα που πιθανόν απαντούν οι λέξεις.
Προσπαθήστε να γράψετε μια μετάφραση στον επεξεργαστή κειμένου (word). Έπειτα συγκρίνετέ την με τη μετάφραση που θα βρείτε στο «Ανθολόγιο της Αττικής πεζογραφίας» της Πύλης. Καταγράψτε τις δυσκολίες που συναντήσατε και τις παρατηρήσεις σας σχετικά με τη μετάφραση που διαβάσατε.


2. Προσπαθήστε να απαντήσετε στις συντακτικές, γραμματικές και λεξιλογικές παρατηρήσεις που ακολουθούν:

α) ἀφικομένης τῆς Παράλου: να χαρακτηριστεί συντακτικά.


β) νομίζοντες, πενθοῦντες: να χαρακτηριστούν συντακτικά οι μετοχές.


γ) ἐν ᾗ ἔδοξε ... τὴν πόλιν: να βρεθούν τα υποκείμενα του ρήματος και να εξηγηθεί το φαινόμενο.


δ) Να βρεθούν στο κείμενο οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί του τόπου και του χρόνου.


ε) ἀφικομένης, πείσεσθαι: να γραφεί το β΄ ενικό οριστικής σ’ όλους τους χρόνους.


στ) νυκτός, ἄστυ, τείχη, λιμένος: να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις των ονομάτων και στους δύο αριθμούς.


ζ)Να βρείτε από τρία παράγωγα στα νέα ελληνικά για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: πείσεσθαι, ἄστυ.


η)Να βρείτε δύο συνώνυμα για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: οἰμωγή, ἕτερος, διήκω, νομίζω.


Εναλλακτικά μπορείτε να απαντήσετε στα δύο τεστ γραμματικής και συντακτικού, τα οποία δημιουργήθηκαν με το σύστημα των "hot potatoes", και να δείτε ταυτόχρονα τα αποτελέσματά σας. (Συμβουλευτείτε και τη μετάφραση που έχετε διαβάσει). Ενέργειες που πρέπει να κάνετε:


Ανοίξτε το φάκελο που βρίσκεται στην επιφάνεια εργασίας του υπολογιστή σας, με τίτλο «Δημόσια έγγραφα». Έπειτα, ανοίξτε τα έγγραφα με τίτλο «Τεστ 1» και «Τεστ 2» με το πρόγραμμα περιήγησης ιστοσελίδων και απαντήστε στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.



Τελική εργασία: Να δημιουργήσετε το διάγραμμα της ενότητας με χρήση inspiration.

2ο Φύλλο Εργασίας

Η Πάραλος στην Αρχαία Αθήνα

1. Πληκτρολογήστε σε μία οποιαδήποτε μηχανή αναζήτησης, (π.χ. http://www.google.com/) , τη λέξη «τριήρης», και απαντήστε:
Τι μήκος είχαν οι αθηναϊκές τριήρεις, ποια ήταν η μέγιστη ταχύτητα τους και σε τι εξυπηρετούσε αυτή; Ποιος ήταν ο εξοπλισμός τους, τι επάνδρωση είχαν και για ποιους σκοπούς χρησιμοποιούνταν; Προσπαθήστε να αξιολογείτε κριτικά τις ιστοσελίδες που επισκέπτεστε.


Πληκτρολογήστε την ηλεκτρονική διεύθυνση της ελεύθερης εγκυκλοπαίδειας Βικιπαίδεια http://el.wikipedia.org/ και αναζητήστε πληροφορίες για τη λέξη «Πάραλος». Διαβάστε το κείμενο και δικαιολογείστε το χαρακτηρισμό της Παράλου ως ιερό πλοίο της Αθήνας.


2. Στο ίδιο άρθρο αναφέρεται πως οι επιβαίνοντες της Παράλου έπρεπε να είναι πολίτες της Αθήνας και μάλιστα, κατά τον Θουκυδίδη, «ακραιφνών δημοκρατικών αισθημάτων». Από την Πύλη της Ελληνικής Γλώσσας http://www.greek-language.gr/ ακολουθείστε την πορεία: Αρχαία Ελληνική → Εργαλεία → Σώματα Κειμένων → Κατάλογος Κειμένων → Θουκυδίδης → Θουκ. 8.73.1-8.77.1 → Εμφάνιση μετάφρασης. Διαβάστε τη μετάφραση του παραπάνω αποσπάσματος και απαντήστε στα παρακάτω:
Για ποιο λόγο οι Αθηναίοι επεδίωκαν να είναι, τόσο οι επιβάτες, όσο και αυτοί που αποτελούσαν το πλήρωμα, δημοκρατικοί;



Μπορείτε να συσχετίσετε το παραπάνω με τα γεγονότα που αφηγείται ο Θουκυδίδης στο απόσπασμα από την Ιστορία του και αναφέρεται στην «Πολιτειακή μεταβολή στην Αθήνα»;




3. Διαβάστε προσεκτικά την §3 καθώς και τα αντίστοιχα σχόλια των σελ. 65-66 του βιβλίου σας (Μηλίους…..Αιγινήτας). Στη συνέχεια, από την ηλεκτρονική διεύθυνση της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα http://www.greek.language.gr/ πατήστε τον υπερσύνδεσμο «Σώματα Κειμένων της Αρχαίας Ελληνικής», διαβάστε τη μετάφραση από τα αποσπάσματα της Ιστορίας του Θουκ. 5.84.1-5.86.1 και 5.112.1-5.114.2 και σχολιάστε σε πέντε γραμμές τη συμπεριφορά των Αθηναίων προς τους Μηλίους και κατόπιν αιτιολογείστε το φόβο και την απειλή που ένιωθαν οι ηττημένοι Αθηναίοι όταν πληροφορήθηκαν την καταστροφή του στόλου τους στους Αιγός Ποταμούς.


4. Υποθέστε ότι είστε οι αγγελιοφόροι της είδησης για την καταστροφή του αθηναϊκού στόλου. Ενημερώστε τους Αθηναίους για τα τραγικά γεγονότα. (100 λέξεις)


3ο Φύλλο Εργασίας

Οι συμφωνίες ειρήνης και τα δικαιώματα
των αιχμαλώτων πολέμου

1. Είστε στην Πύλη της Ελληνικής Γλώσσας http://www.greek-language.gr/ και από τoυς υπερσυνδέσμους: «Νέα Ελληνική – εργαλεία - Ηλεκτρονικά Λεξικά» αναζητείστε στο Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής του Τριανταφυλλίδη το λήμμα «σπονδή» και σημειώστε την ερμηνεία του.



Στη συνέχεια αναζητήστε τη σημασία της λέξης «υπόσπονδος» και συγκρίνετέ την με την ερμηνεία που δίνεται στο βιβλίο σας στις ενότητες 1-4.




2. Σύμφωνα με τον Ξενοφώντα, εν.1-2, ο Λύσανδρος προέβη σε ενέργειες στρατιωτικού και πολιτικού χαρακτήρα προκειμένου να αποκαταστήσει την τάξη στις περιοχές που κατέλαβε. Δημιουργήστε έναν πίνακα στον οποίο να καταγράψετε τα λεκτικά στοιχεία που τις αποδίδουν επεξηγώντας σύντομα τη σκοπιμότητα τους.




3. «...οι δ' αυτόν υπεδέχοντο, τους των Αθηναίων φρουρούς υποσπόνδους αφέντες»: με τον όρο αυτό ο Λύσανδρος έγινε κύριος του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας.
Σήμερα πώς κλείνονται οι συμφωνίες ειρήνης, ποιοι είναι συνήθως οι όροι και κατά πόσο τελικά προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα των θυμάτων και αιχμαλώτων πολέμου;



Για να απαντήσετε και να αποκτήσετε μια ευρύτερη γνώση του θέματος κάντε τη δική σας δερεύνηση χρησιμοποιώντας μηχανές αναζήτησης π.χ. http://www.google.com/
Ενδεικτικά σας δίνονται οι παρακάτω ηλεκτρονικές διευθύνσεις:
Του Περιφερειακού Κέντρου Πληροφόρησης των Ηνωμένων Εθνών: http://www.unric.org/
Της Διεθνούς Αμνηστείας: http://www.amnesty.org/
Της Δικτυακής Πύλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης: http://europa.eu/index_el.htm
Της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: http://unhchr.ch/udhr/lang/grk/htm
Της Ελεύθερης Εγκυκλοπαίδειας Βικιπαίδεια: http://el.wikipedia.org/
Εφημερίδων: http://tovima.dolnet.gr/ , http://enet.gr/ , http://www.tanea.gr/
Προσπαθείστε να αξιολογήσετε κριτικά το περιεχόμενο των ιστοσελίδων, με βάση όσα έχετε διδαχτεί.

4. Υποθέστε πως είστε δημοσιογράφος έγκριτης εφημερίδας και παρουσιάζετε με κριτική διάθεση τις ενέργειες του Λυσάνδρου μετά τη νίκη του στους Αιγός Ποταμούς.



4ο Φύλλο Εργασίας

Τα τείχη στην Αρχαία Ελλάδα

1. Από την ηλεκτρονική σελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού http://www.ime.gr/chronos/gr/ -Εκκλησία του Δήμου», διαβάστε για τη σύνθεση, το ρόλο και τη δύναμη των αποφάσεων της Εκκλησίας του Δήμου και κρατήστε σύντομες σημειώσεις.



Καταγράψτε τους ρηματικούς τύπους με τους οποίους ο Ξενοφών παρουσιάζει τις αποφάσεις που έλαβε η Εκκλησία του Δήμου, προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο μελλοντικός κίνδυνος από τους πρώην συμμάχους τους. Να αναγνωρίσετε το εκφραστικό σχήμα που δείχνει τη δραστηριοποίηση των Αθηναίων.



2. Μια από τις αποφάσεις των Αθηναίων, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη μελλοντική απειλή ήταν : «...καί τά τείχη ευτρεπίζειν...», δηλ. να επισκευάσουν τα τείχη.
Από την ηλεκτρονική σελίδα http://www.ime.gr/chronos/gr/ επιλέξτε «Ελληνική Ιστορία-Κλασική Εποχή-Πολιτισμός-Τέχνες-Αρχιτεκτονική-Οικοδομικά Προγράμματα» και διαβάστε προσεκτικά για το χρόνο και τη σκοπιμότητα κατασκευής των τειχών στην Αρχαία Αθήνα. Κρατήστε σημειώσεις.
Σήμερα οι πόλεις πια δεν προστατεύονται με τείχη. Τι έχει αλλάξει από τότε και ποια μέτρα λαμβάνονται σ’ έναν επερχόμενο πόλεμο;
Γράψτε ένα σύντομο κείμενο:


3. Δείτε το χάρτη της περιόδου του Πελοποννησιακού πολέμου από τη διεύθυνση: http://www.ancientgreece.co.uk/geography/explore/exp_set.html
Από την ηλεκτρονική διεύθυνση του ΙΜΕ http://www.ime.gr/chronos/gr/ και από την Ιστορία του Αρχαίου Κόσμου της Α’ Λυκείου σελ.98-99 αναζητήστε, διαβάστε, κρατήστε σημειώσεις για την Αθηναϊκή Συμμαχία. Στη συνέχεια τις πληροφορίες που θα συλλέξετε να τις συσχετίσετε με τη σκληρότητα και την απανθρωπιά που έδειξαν οι Αθηναίοι απέναντι σ’ αυτές τις πόλεις, όταν αποστάτησαν από τη συμμαχία στην οποία τελικά «ηγούνταν».


4. Ο καθένας από την ομάδα είναι ένας Αθηναίος Πολίτης, που βίωσε την τραγική νύχτα το φόβο και το θρήνο, όταν ο αγγελιοφόρος μετέφερε την είδηση της ήττας του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός Ποταμούς. Περίγραψε τα αρχικά συναισθήματα εκείνης της νύχτας και τη συναισθηματική μεταβολή που επήλθε μέσα σου μετά τις αποφάσεις που πάρθηκαν από την Εκκλησία του Δήμου.




5ο Φύλλο Εργασίας

Θρήνοι και Μοιρολόγια

1.Από την Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα http://www.greek-language.gr/ ανατρέξτε στο Ηλεκτρονικό Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Μ. Τριανταφυλλίδη αναζητήστε και σημειώστε την ερμηνεία των λέξεων «οιμώζω» και «οιμωγή». Γράψτε δύο συνώνυμα ρήματα του ρήματος «οιμώζω» στην αρχαία ελληνική και τρία συνώνυμα της λέξης «οιμωγή» στη νέα ελληνική.


2. «…Ο θρήνος από τον Πειραιά δια μέσου των μακρών τειχών έφτανε στην πόλη…»
Πληκτρολογήστε την ηλεκτρονική διεύθυνση της Πύλης για την Ελληνική γλώσσα http://www.greek-language.gr/ και από τους υπερσυνδέσμους «Αρχαία Ελληνική-Μελέτες-Αρχαία Λυρική Ποίηση-Υποστηρικτικό Υλικό», διαβάστε το άρθρο του C. M. Bowra σε μετάφραση του Ι. Ν. Καζάζη.
Επίσης και πάλι από την Πύλη και συγκεκριμένα από τα «Σώματα Κειμένου-Θουκυδίδη Ιστορία 2.34.1-2.4.2. - Ο Επιτάφιος του Περικλή-Η τελετή των Επιταφίων» διαβάστε τη μετάφραση του Ε. Βενιζέλου.
Από την Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια http://el.wikipedia.org/ αναζητήστε πληροφορίες για τους θρήνους στην αρχαία ελλάδα..
Απαντήστε στη συνέχεια στις παρακάτω ερωτήσεις:
Σε ποιες κοινωνικές περιστάσεις οι αρχαίοι Έλληνες κατέφευγαν στους θρήνους;



Οι θρήνοι στην Αρχαία Ελλάδα είχα συγκεκριμένη σύνθεση, μορφή και οργάνωση;



Ποιοι συνέθεταν θρήνους; Γράψτε, αν γνωρίζετε έργα, στα οποία περιλαμβάνονται θρήνοι-κομμοί:




3. Τα μοιρολόγια, ένα από τα είδη του δημοτικού τραγουδιού, αποτελούν την εξέλιξη των θρήνων - κομμών της αρχαιότητας.
Αφού διαβάσετε το άρθρο «Μοιρολόγι» από την Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια http://el.wikipedia.org/ και αφού κάνετε και μια προσωπική έρευνα με μηχανές αναζήτησης, π.χ. http://www.google.com/ παρουσιάστε σύντομα την ιστορική εξέλιξη του μοιρολογιού έως σήμερα:



4. Αναφέρετε συγκεκριμένα παραδείγματα θρήνων, που γνωρίζετε από τη μέχρι τώρα επαφή σας με τη Αρχαία και Νέα Ελληνική Γραμματεία του Γυμνασίου και Λυκείου.
Μπορείτε να βοηθηθείτε σ’ αυτή την αναζήτηση από την ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου http://www.pi-schools.gr/ η οποία περιέχει όλα τα σχολικά εγχειρίδια.



5.Προσπαθήστε να δραματοποιήσετε ένα μοιρολόγι μπροστά στους υπόλοιπους συμμαθητές σας.




6ο Φύλλο Εργασίας

Η ακμή και η παρακμή των «υπερδυνάμεων»

1. Από την ηλεκτρονική διεύθυνση της εφημερίδας «Το Βήμα»
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=149992&ct=114&dt=23/03/2003
διαβάστε το άρθρο του Μιχ. Τιβέριου: «Τα Μεγάλα Διονύσια της αθηναϊκής υπερδύναμης» και σχολιάστε τη φράση του αρθρογράφου: «Αλλά, όπως διδάσκει η φύση, μετά την ακμή ακολουθεί η παρακμή».



2. Πληκτρολογήστε την ηλεκτρονική διεύθυνση της εφημερίδας «Καθημερινή» http://news.kathimerini.gr/4dcgi/news/world__1KathiLev&xml/&aspKath/world&fdate=20/11/2005 και διαβάστε το άρθρο με τίτλο: «Η παρακμή της αμερικανικής ισχύος». Στη συνέχεια επισημάνετε τους λόγους παρακμής της αμερικανικής δύναμης και βρείτε αντιστοιχίες με την παρακμή της αθηναϊκής ισχύος τον 5ο αι.π.χ.


3. Διαβάστε από το σχολικό σας βιβλίο των Αρχαίων Ελληνικών της Α’ Λυκείου, σελ.69, το κείμενο του Αθ. Κανελλόπουλου, με το οποίο αποδίδει με δημοσιογραφικό ύφος την συμφορά των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς. Στη συνέχεια επισημάνετε τις διαφορές ανάμεσα στο κείμενο του Αθ. Κανελλόπουλου και στο πρωτότυπο.
Σημειώστε τα εκφραστικά μέσα με τα οποία ο Ξενοφών καταφέρνει να παρουσιάσει τόσο παραστατικά την αναγγελία της ήττας στους Αθηναίους και τις αντίστοιχες αντιδράσεις τους, ώστε να τον χαρακτηρίσουν ως «έναν αληθινό ρεπόρτερ».



4. Υποθέστε πως είστε ένας από τους βουλευτές της Βουλής των Εφήβων και κάνετε μια εισήγηση σχετική με την ακμή και παρακμή των υπερδυνάμεων. Κρατήστε σημειώσεις των βασικών σημείων της εισήγησής σας, πριν την ανακοινώσετε στους συμμαθητές σας.